Wie ooit les kreeg van Len Del Ferro, herinnert zich een bevlogen en charismatische man met een groot inlevingsvermogen, een aanstekelijke lach en een onwrikbaar geloof in de mogelijkheden van ieder mens.
Als internationaal gevierd operazanger deelde hij het podium met grootheden als Maria Callas en trad hij op in de meest prestigieuze operahuizen ter wereld, van Covent Garden in Londen tot La Scala in Milaan.
Toch lag zijn grootste passie niet op het podium, maar in het helpen van mensen die stotterden. Len ontdekte dat de sleutel tot vloeiend spreken lag in het beheersen van de ademhaling en de middenrifspier. Met dat inzicht ontwikkelde hij de Del Ferro-methode en gaf hij duizenden mensen de kans om weer vrij en vloeiend te leren spreken.
Een kleurrijke persoonlijkheid met een analytische geest
In de jaren zestig vestigde de geboren Amerikaan Len Del Ferro zich in Amsterdam. Hij werd niet alleen op slag verliefd op de stad, maar ook op een jonge vrouw in een stralend witte jurk op het terras van het American Hotel.
“Dat is ze. Dat wordt mijn vrouw,” zei hij resoluut tegen zijn tafelgenoten.
Hij kreeg gelijk. José werd zijn grote liefde en stond de rest van zijn leven onvoorwaardelijk aan zijn zijde.
Wie Len ontmoette, vergat hem niet snel. Hij was een flamboyante persoonlijkheid met een groot hart, een aanstekelijke lach en een bijzonder gevoel voor humor. Zo kon hij zomaar midden in de supermarkt een aria zingen voor de caissière, simpelweg om iemand aan het lachen te maken.
Zanger René Froger herinnert zich hem nog goed:
“Len was een flamboyante man die regelmatig in Bolle Jan, het café van mijn vader, kwam. Het gebeurde vaak dat hij daar spontaan luid begon te zingen. Hij had een groot hart, maar hij kon ook enorm streng zijn als je je stem forceerde.”
Achter die kleurrijke en uitbundige persoonlijkheid schuilde echter een scherpe, nieuwsgierige analytische geest. Len nam geen genoegen met bestaande verklaringen. Hij wilde begrijpen hoe het menselijk lichaam werkelijk functioneerde en wat er schuilging achter het gedrag van mensen. Hij bleef vragen stellen, verbanden leggen en zoeken naar antwoorden die verder gingen dan wat algemeen werd aangenomen.
Fysiotherapeut Michael Davidson herinnert zich hoe Len ooit zijn praktijk binnenstapte met rugklachten. Nog voordat het gesprek goed en wel begonnen was, zei hij:
“Jij stottert. En weet je waarom?”
Len legde uit hoe de ademhaling en het middenrif een cruciale rol spelen tijdens het spreken.
“Voor mij was het alsof de schellen van mijn ogen vielen,” vertelt Davidson. “Nooit had iemand mij uitgelegd wat ik mechanisch verkeerd deed tijdens het praten.”
Die nieuwsgierigheid, gecombineerd met zijn diepgaande kennis van stem, ademhaling en het menselijk lichaam, vormde de basis voor de ontdekking die enkele jaren later zou uitgroeien tot de Del Ferro-methode.
Zijn vaste levensmotto, dat hij meegaf aan zijn cursisten én aan zijn dochter Ingrid, was even eenvoudig als inspirerend:
The sky is the limit.
De doorbraak in 1978
De basis voor de beproefde Del Ferro-methode ontstond in 1978, bij toeval. Een Duitse tenor bezocht Len in Amsterdam om zijn zangtechniek te verfijnen. In het dagelijks leven stotterde hij echter zwaar. De paradox was fascinerend: tijdens het zingen vloeiden zelfs de moeilijkste aria’s moeiteloos uit zijn mond, terwijl hij tijdens het spreken volledig kon blokkeren.
Voor Len was dit een belangrijk inzicht. Hoe kon iemand tijdens het zingen volledig stottervrij zijn, terwijl hij tijdens het spreken zwaar stotterde? Het liet hem zien dat de spraakorganen in staat waren om vloeiend te functioneren.
Len wist dat een goede beheersing van de middenrifspier de basis vormt voor een krachtige en gecontroleerde zangstem. Hij instrueerde de tenor in zijn specifieke ademtechniek. Toen de tenor deze techniek ook bij het spreken toepaste, gebeurde er iets opmerkelijks: hij sprak volledig stottervrij.
Voor Len vormde dit het begin van een nieuwe kijk op stotteren. Hij zag een direct verband tussen de beheersing van de middenrifspier en spreekvloeiendheid. Vanuit die ontdekking ontwikkelde hij de basis van de methode die later bekend zou worden als de Del Ferro-methode.
Van hypothese naar wetenschappelijk onderzoek
Gesterkt door deze vondst wilde Len begrijpen wat er precies gebeurde in het lichaam van iemand die stottert. Hij liet zich niet tevredenstellen met bestaande verklaringen, maar ging op zoek naar een lichamelijke verklaring voor het opvallende verschil tussen spreken en zingen.
Zijn hypothese trok ook de aandacht van neuroloog dr. J.C.J. van Hemert. Hij zette als eerste een wetenschappelijk onderzoek op naar de hypothese van Len en onderzocht met behulp van röntgendoorlichting wat er tijdens het spreken in het lichaam gebeurde. Daarbij werd zichtbaar dat het middenrif bij mensen die stotteren ongecontroleerde bewegingen maakt.
Zijn allereerste cursist, pianist Peter Kranen, begeleidde Len later regelmatig tijdens zangrepetities. “De methode werkte erg goed en tot op heden heb ik er veel plezier van,” vertelt Kranen. Decennia later ervaart hij nog altijd de voordelen van zijn training. Door de middenrifspier doelgericht te trainen, kunnen cursisten vanaf de eerste cursusdag stottervrij spreken.
Wat Len in 1978 ontdekte, onderzoeken we vandaag de dag verder met moderne meetmethoden. We volgen de ontwikkeling van onze cursisten nauwkeurig en brengen hun vooruitgang in spreekvloeiendheid structureel in kaart.
De stotteraar: een ode aan de spreekvrijheid
Hoe diep deze fysieke en mentale overwinning ingrijpt in een mensenleven, verwoordde oud-cursist Peter Hovestadt prachtig in zijn gedicht dat hij speciaal voor Len en de methode schreef:
Ik spreek mij haperend uit
en glimlach dan bevangen
met zorg vermijdt men mij aan te zien
en is dat woord eruit, dan komt het volgende bange
en bevend ogenblik; men lacht mij uit misschien
Zo leef ik voort in angst en vrezen
en word ik steeds stiller in mijn doen
geen spraakleraar kan mij genezen
‘ik moet er maar mee leven’ zei men toen
Toch blijft diep in mij die hoop bestaan
dat ik de volle zaal eens kan bespelen
mijn diepste droom kan nooit vervelen
want ademloos hoort men mij aan …
Dan wijst een vriend de weg naar Amsterdam
en leer ik mij door mijn middenrif leiden
na enkele maanden volgt het blijde
een zeker gevoel dat het tóch kan
Del Ferro wist het van de oude Grieken
hij bracht het in praktijk en met succes
‘t gevleugeld woord op gouden wieken
wel uit een diafragma zonder stress
Mijn droom vervuld en niemand weet
dat ik ooit haperend heb gesproken
en als ik op een dag dat zélf vergeet
is het zegel van mijn mond voorgoed verbroken!
Nu sta ik hier voor volle zalen
en vloeiend gaat mijn woord van oor tot oor
ik kan bevrijd weer ademhalen
en nooit zie ik meer spot bij mijn gehoor
Een nalatenschap van absolute toewijding
Lens genialiteit reikte verder dan de zangwereld. Tijdens een van de onderzoeken van dr. Van Hemert kwam aan het licht dat Len’s inzichten mogelijk veel breder toepasbaar waren dan alleen bij stotteren. Er werd onderzoek gedaan naar onder andere hyperventilatie en inspanningsastma, maar ook naar de mogelijke rol van ademhaling bij conditie, uithoudingsvermogen, herstel en focus.
Deze nieuwe inzichten brachten Len vervolgens op andere terreinen. Ook de topsport bleek een fascinerend nieuw werkgebied. Wielerploegleider Peter Post en Ajax-trainer Johan Cruyff vroegen Len om zijn kennis en ademtechniek toe te passen binnen de topsport. Len dook er vol enthousiasme in en onderzocht in de praktijk wat zijn methode kon betekenen voor sporters.
De ervaringen die Len daar opdeed, sloten aan bij zijn voortdurende zoektocht naar de mogelijkheden van ademhaling en het middenrif. Het liet hem zien dat zijn methode niet alleen binnen de stottertherapie, maar ook op andere gebieden interessante toepassingen kon hebben.
Toen een journalist hem ooit sceptisch vroeg of de stottertherapie geen stap terug was na zijn succesvolle operacarrière, was zijn antwoord veelzeggend:
“Ik heb een fantastische zangcarrière gehad en daar heb ik enorm van genoten. Maar podiumsucces is vluchtig. Wanneer ik een kind dat nooit uit zijn woorden heeft kunnen komen, opeens vloeiend hoor spreken door mijn methode, dan geeft mij dat een intens diepe voldoening. Dieper dan welke staande ovatie ook.”
Len geloofde niet in berusting als eindpunt. Waar stotteraars lange tijd vooral werd geleerd hun stotteren te accepteren en ermee te leren leven, wilde Len juist onderzoeken of het mogelijk was om ervan af te komen. Voor hem was stotteren geen beperking waarmee iemand zich noodzakelijkerwijs moest verzoenen, maar een probleem waar je volledig vanaf kan komen.
Op 16 mei 1992 overleed Len Del Ferro aan de gevolgen van een longembolie. Maar zijn levenswerk ademt vandaag de dag krachtiger dan ooit. Hij weigerde te geloven in chronische beperkingen en leerde de wereld definitief afrekenen met stotteren. Zijn unieke inzicht leeft voort in elke cursist die vandaag de dag voor het eerst vol zelfvertrouwen het woord neemt.
Ga naar de inhoud 
