Voor veel oud-cursisten staat het voor altijd in hun geheugen gegrift: een les van Len Del Ferro. Een bezielde, charismatische man met een ongeëvenaard inlevingsvermogen en een legendarische lach. Als gevierd operazanger deelde hij het podium met grootheden als Maria Callas en zong hij in de grootste operahuizen ter wereld. Van Covent Garden in Londen tot La Scala in Milaan.
Zijn allergrootste overwinning vond echter niet plaats op de bühne. Len was de man die stotteren ontraadselde als een pure fysieke blokkade in de middenrifspier. Daarmee gaf hij duizenden mensen hun spreekvrijheid terug.
Een kleurrijke persoonlijkheid met een analytische geest
In de jaren zestig streek de geboren Amerikaan neer in Amsterdam. Hij werd niet alleen op slag verliefd op de stad, maar ook op een jonge vrouw in een stralend witte jurk op het terras van het American Hotel. “Dat is ze, dat wordt mijn vrouw,” zei Len resoluut tegen zijn tafelgenoten. Hij kreeg gelijk. José stond de rest van zijn leven onvoorwaardelijk aan zijn zijde.
Wie Len ontmoette, zag een uiterst expressieve man met een groot hart en veel humor. Hij kon zomaar uit volle borst een aria zingen voor de caissière in de supermarkt. Puur om de mensen om hem heen vrolijk te maken. Zanger René Froger herinnert zich hem feilloos:
“Len was een flamboyante man die regelmatig in Bolle Jan, het café van mijn vader, kwam. Het gebeurde vaak dat hij daar spontaan luid begon te zingen. Hij had een groot hart, maar hij kon ook enorm streng zijn als je je stem forceerde.”
Die nuchtere onverbiddelijke mentaliteit was kenmerkend. Len nam geen blad voor de mond. Fysiotherapeut Michael Davidson herinnert zich hoe Len jaren geleden zijn praktijk binnenstapte met rugklachten en direct zei: “Jij stottert! En weet je waarom?” Len legde hem uit dat hij zijn ademhaling verkeerd inzette.
“Voor mij was het alsof de schellen van mijn ogen vielen,” vertelt Davidson. “Nooit had iemand mij verteld wat ik mechanisch verkeerd deed bij het praten.” Achter Lens theatrale voorkomen school een briljante geest met een feilloos biologisch begrip van het menselijk lichaam. Zijn vaste lijfspreuk, die hij overbracht aan zijn cursisten en zijn dochter Ingrid, was dan ook alleszeggend:
The sky is the limit.
De doorbraak in 1978
De basis voor de beproefde Del Ferro methode ontstond bij toeval in 1978. Een Duitse tenor bezocht Len in Amsterdam om zijn vocale techniek te verfijnen, maar bleek in het dagelijks leven zwaar te stotteren. De paradox was fascinerend. Tijdens het zingen vloeiden de zwaarste aria’s prachtig en vloeiend uit zijn mond, maar bij normale spraak blokkeerde hij volledig.
Dit vormde het logische breekijzer voor Len. Want als stotteren een chronische, psychische of ongeneeslijke afwijking zou zijn, waarom praat iemand dan wel volkomen vloeiend tijdens het zingen? Het bewees ontegenzeggelijk dat de spraakorganen feilloos werken en dat de spier enkel onder sociale spanning hapert.
Len wist dat de bewuste beheersing van de middenrifspier het absolute fundament is voor een krachtige zangstem. Hij instrueerde de tenor in zijn specifieke ademtechniek. Zodra de man deze spiertraining bewust doorvoerde naar zijn dagelijkse spraak, sprak hij plotseling volkomen vloeiend. Stotteren bleek geen psychische ziekte, maar ongecontroleerde bewegingen van de middenrifspier. En de wet van de anatomie stelt: een spier kun je trainen.
Het medische bewijs versus het acceptatiemodel
Gesterkt door deze vondst trok Len ten strijde tegen het dogma van de traditionele logopedie. Waar de gevestigde orde cursisten destijds aanleerde om de kwaal te accepteren en ermee te leren leven, weigerde hij die berusting pertinent. Acceptatie laat de fysieke oorzaak immers intact.
Samen met neuroloog dr. J.C.J. van Hemert bracht hij het mechanisme via röntgenapparatuur in kaart. Het medische bewijs was onomstotelijk: bij mensen die stotteren trilt het middenrif ongecontroleerd tijdens het spreken.
Zijn allereerste cursist, pianist Peter Kranen, begeleidde Len later regelmatig tijdens zangrepetities. “De methode werkte erg goed en tot op heden heb ik er veel plezier van,” vertelt Kranen, die na tientallen jaren nog altijd de vruchten plukt van zijn training. Door de spier doelgericht te trainen, spreken cursisten vanaf de eerste cursusdag stottervrij.
Vandaag de dag verankeren wij deze visie met data. We meten de progressie structureel en bewijzen objectief wat Len in 1978 al zag.
De stotteraar: een ode aan de spreekvrijheid
Hoe diep deze fysieke en mentale overwinning ingrijpt in een mensenleven, verwoordde oud-cursist Peter Hovestadt prachtig in zijn gedicht dat hij speciaal voor Len en de methode schreef:
Ik spreek mij haperend uit
en glimlach dan bevangen
met zorg vermijdt men mij aan te zien
en is dat woord eruit, dan komt het volgende bange
en bevend ogenblik; men lacht mij uit misschien
Zo leef ik voort in angst en vrezen
en word ik steeds stiller in mijn doen
geen spraakleraar kan mij genezen
‘ik moet er maar mee leven’ zei men toen
Toch blijft diep in mij die hoop bestaan
dat ik de volle zaal eens kan bespelen
mijn diepste droom kan nooit vervelen
want ademloos hoort men mij aan …
Dan wijst een vriend de weg naar Amsterdam
en leer ik mij door mijn middenrif leiden
na enkele maanden volgt het blijde
een zeker gevoel dat het tóch kan
Del Ferro wist het van de oude Grieken
hij bracht het in praktijk en met succes
‘t gevleugeld woord op gouden wieken
wel uit een diafragma zonder stress
Mijn droom vervuld en niemand weet
dat ik ooit haperend heb gesproken
en als ik op een dag dat zélf vergeet
is het zegel van mijn mond voorgoed verbroken!
Nu sta ik hier voor volle zalen
en vloeiend gaat mijn woord van oor tot oor
ik kan bevrijd weer ademhalen
en nooit zie ik meer spot bij mijn gehoor
Een nalatenschap van absolute toewijding
Lens genialiteit reikte zelfs tot in de topsport. Gevraagd door wielerploegleider Peter Post en Ajax-trainer Johan Cruyff bewees hij dat zijn ademtechniek de melkzuurspiegel in het bloed aanzienlijk verlaagt, wat zorgt voor een razendsnel fysiek herstel en hyperfocus. Maar zijn ware roeping bleef het teruggeven van spreekvrijheid.
Toen een journalist hem destijds sceptisch vroeg of de stottertherapie geen stap terug was na zijn grandioze operaverleden, was zijn antwoord luid en duidelijk:
“Ik heb een fantastische zangcarrière gehad en daar heb ik enorm van genoten. Maar podiumsucces is vluchtig. Wanneer ik een kind dat nooit uit zijn woorden heeft kunnen komen, opeens vloeiend hoor spreken door mijn methode, dan geeft mij dat een intens diepe voldoening. Dieper dan welke staande ovatie ook.”
Op 16 mei 1992 overleed Len Del Ferro aan de gevolgen van een longembolie. Maar zijn levenswerk ademt vandaag de dag krachtiger dan ooit. Hij weigerde te geloven in chronische beperkingen en leerde de wereld definitief afrekenen met stotteren. Zijn unieke inzicht leeft voort in elke cursist die vandaag de dag voor het eerst vol zelfvertrouwen het woord neemt.
Ga naar de inhoud 
